Muzeum Archeologiczne w Biskupinie
Biuletyn Informacji Publicznej

BISKUPIN DAWNIEJ, DZIŚ I JUTRO - 18 -19. 06. 2009

 

 „BISKUPIN DAWNIEJ, DZIŚ I JUTRO”, konferencja z okazji 75. rocznicy rozpoczęcia badań wykopaliskowych w Biskupinie, Biskupin, Poland, 18-19 czerwca 2009 r.

http://paluki.tygodnik.pl/biskupin/2009/1-7.pdf
.
Biskupin należy do stanowisk archeologicznych o największej renomie w Europie Środkowej. W czerwcu 2009 r. przypadała 75 rocznica rozpoczęcia wykopalisk na półwyspie Jeziora Biskupińskiego przez prof. J. Kostrzewski i jego zespół. Z tej okazji Muzeum Archeologiczne w Biskupinie (MAB), Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk (IAE PAN) i Państwowe Muzeum Archeologiczne (PMA) w Warszawie zorganizowali obchody jubileuszowe i konferencję naukową. Gospodarzem spotkania było muzeum w Biskupinie, powołane w 1950 r. z inicjatywy ówczesnego dyrektora PMA, dr. Zdzisława Rajewskiego w miejscu słynnych odkryć na stanowisku 4. oraz jego najbliższym otoczeniu.
Konferencja zgromadziła wiele wybitnych postaci polskiej archeologii, przyjaciół i współpracowników muzeum z Polski i zagranicy (Museumsdorf Düppel w Berlinie) oraz najwyższych przedstawicieli samorządu terytorialnego z województwa kujawsko-pomorskiego, powiatu Żnin oraz gminy Gąsawa.
Biskupin jak żaden inny obiekt archeologiczny w Polsce splata indywidualne historie kilku pokoleń badaczy, a wraz z nimi problemy polskiej archeologii i muzealnictwa. Celem konferencji była próba określenia miejsca Biskupina w szeroko pojętej sferze kultury i nauki. Znaczenie wykopalisk biskupińskich i ich rezonans społeczny wielokrotnie znalazły wyraz w wypowiedziach referentów i uczestników, co podkreślił przebieg oficjalnej części w pierwszym dniu sympozjum.
Otwarcia konferencji dokonał dyrektor MAB mgr Wiesław Zajączkowski. Następnie Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego, pan Piotr Całbecki, podkreślił wciąż aktualną rolę Biskupina jako miejsca pozwalającego budować tożsamość mieszkańców regionów Kujaw, Pałuk i Pomorza. W podobnym tonie wyrażał się Starosta Powiatu Żnińskiego pan Zbigniew Jaszczuk, który docenił oddziaływanie muzeum w regionie również pod względem ekonomicznym i edukacyjnym. Przewodniczący Rady Muzealnej MAB – prof. Bogusław Gediga – nakreślił doniosłość wykopalisk na grodzisku kultury łużyckiej w kształtowaniu świadomości narodowej w okresie II Rzeczpospolitej oraz wpływ studiów i badań naukowych (w tym interdyscyplinarnych) w Biskupinie i jego okolicy na późniejsze oblicze polskiej archeologii. Wicedyrektor IAE PAN, doc. dr hab. Marek Dulinicz, wskazał na nieprzemijającą rangę Biskupina w powojennej Polsce. Natomiast dr Wojciech Brzeziński, dyrektor PMA, omówił okres administrowania Muzeum w Biskupinie przez PMA, wskazując na rolę jaką odegrała ta instytucja w kreowaniu jego nowoczesnego charakteru wraz z festynami archeologicznymi (organizowanymi od 1995 r. – na 5 lat przed odłączeniem się biskupińskiej placówki od PMA). Obecnie te wydarzenia spełniają przewodnią rolę w kształtowaniu odbioru archeologii w polskim społeczeństwie.
Uroczystą atmosferę dopełniły akty wręczania nagród. Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego przyznał nagrodę dla muzeum i jego pracowników w dowód uznania dla działań na rzecz społeczności lokalnych. Osobną nagrodę wręczył Starosta Powiatu Żnińskiego. Pani mgr Róża Mikłaszewska-Balcer (były, wieloletni kierownik Muzeum w Biskupinie) oraz wiele innych osób i instytucji zostało wyróżnionych brązową statuetką „Genius Loci”, wręczaną przez Muzeum Archeologiczne w Biskupinie w uznaniu zasług na polu naukowym, popularyzatorskim i edukacyjnym w działaniach związanych z Biskupinem. Oficjalna część sympozjum zakończyła się odsłonięciem tablicy pamiątkowej odlanej w brązie, z wyobrażeniami dwóch wybitnych postaci badań Biskupina – prof. Józefa Kostrzewskiego i prof. Zdzisława Rajewskiego.
Dalsze obrady 18 czerwca miały merytoryczny charakter i objęły 10. referatów wraz z dyskusją. Pierwsze wystąpienie było wprowadzeniem w podstawowe zagadnienia stanowiące temat konferencji. Wiesław Zajączkowski, dyrektor MAB, zarysował szereg kwestii natury historii badań i złożonej działalności swojej placówki. Za wyjątkowe wydarzenie uznano przyznanie Biskupinowi Medalu Unii Europejskiej „Europa Nostra”, którego kulisy nadania oraz międzynarodową renomę przedstawił prof. Aleksander Bursche. W części przedpołudniowej znalazł się jeszcze jeden referat – Szczególne miejsce wykopalisk biskupińskich w polskiej archeologii XX stulecia – przygotowany przez prof. Jacka Lecha i mgr Danutę Piotrowską.
Sesja popołudniowa dotyczyła problematyki muzealnej, konserwatorskiej oraz popularyzacji archeologii. Z pierwszym blokiem związane były trzy wystąpienia. Rozpoczął prof. Ryszard Grygiel, który przedstawił okoliczności powstania placówki w Biskupinie na tle dwustuletniej historii muzealnictwa archeologicznego w Polsce. Dr Wojciech Brzeziński, w wystąpieniu zatytułowanym Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie i wykopaliska biskupińskie: pół wieku wspólnoty, kontynuował wątki podjęte we wcześniejszych referatach. Jednak przede wszystkim skupił się na działalności prof. Zdzisława Rajewskiego i roli jaką odegrał w rozbudowie muzeum w Biskupinie. Dyrektor Muzeum Archeologicznego w Krakowie – dr Jacek Rydzewski – poruszył szereg problemów wynikających z nowych warunków funkcjonowania instytucji kultury w Polsce i za granicą Wystąpienie było cennym głosem nad bieżącymi zagrożeniami i nowymi okolicznościami, jakie pojawiły w działalności muzeów w ostatniej dekadzie.
Zagadnienia konserwatorskie zaprezentowano pod kątem istotnych problemów i osiągnięć biskupińskich, czyli zabezpieczania i monitorowania drewna archeologicznego in situ. Kwestie te omówiono na podstawie wyników długoletniej współpracy między Działem Konserwacji Muzealiów MAB, kierowanym przez dr. inż. Leszka Babińskiego i mgr inż. Mariusza Fejfera a specjalistami z Instytutu Chemicznej Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu – prof. Włodzimierzem Prądzyńskim i dr hab. Magdaleną Zaborowską. Wygłoszono dwa referaty Wybrane problemy ochrony drewnianych pozostałości osiedla kultury łużyckiej na stanowisku 4 w Biskupinie, oraz Badania nad stanem zachowania archeologicznego drewna ze stanowiska 4 w Biskupinie.
Popularyzacja archeologii i promocja muzeum w Biskupinie stanowiły temat ostatniego bloku podczas pierwszego dnia konferencji. Pracownicy MAB – mgr Małgorzata Starak, mgr Marek Lewandowski i mgr Mariusz Kazik – podzielili się swoimi doświadczeniami w zakresie prowadzenia lekcji muzealnych dla dzieci i młodzieży, propagowania muzeum na targach turystycznych oraz możliwości digitalizacji dokumentacji z badań wykopaliskowych dla celów naukowych. Na zakończenie prof. Aleksander Bursche i dr Roksana Chowaniec omówili konteksty powstania festynów archeologicznych oraz ich dotychczasową tematykę. Wystąpienie połączono z prezentacją filmu z przebiegu wybranych imprez i towarzyszących im wystaw muzealnych oraz interaktywnym pokazem multimedialnym „Biskupin bez tajemnic”, który w niedalekiej przyszłości będzie udostępniony w sieci Internet.
Dyskusja zamykająca obrady 18 czerwca koncentrowała się wokół przeszłości archeologii Biskupina. Przed wszystkim komentowano lata powojenne związane z ogólnopolskimi Archeologicznymi Obozami Szkoleniowymi. Jak wspomniał prof. Bogdan Balcer, uczestniczyli w nich wszyscy najwybitniejsi archeolodzy okresu PRL-u, lecz i dziś jeszcze aktywni.
Drugiego dnia obrad wygłoszono 12 referatów. W części przedpołudniowej kontynuowano zagadnienia działalności MAB w dawnych i nowych kontekstach. Pod takim kątem prof. Danuta Minta-Tworzowska podjęła intrygujący temat znaczenia archeologii Biskupina w kreowaniu tożsamości społecznych. W kolejnym wystąpieniu dr Jarmila E. Kaczmarek, dr Andrzej Prinke i prof. Marzena Szmyt zaprezentowali projekty AREA i ARENA, realizowane w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. W ich ramach podjęta została archiwizacja fotografii i artykułów z prasy codziennej oraz naukowej dotyczące początków badań Biskupina. Natomiast prof. Włodzimierz Rączkowski i mgr Łukasz Porzuczek przedstawili zaskakujące rezultaty badań rozpoznawczych przy użyciu metod nieinwazyjnych w rejonie Biskupina i Gąsawy. Między innymi odkryto relikty monumentalnej struktury drewniano-ziemnej, tzw. rondela, prawdopodobnie z okresu neolitu.
Obszerna część sesji w dniu 19 czerwca poświęcona była archeologicznej charakterystyce okolic Biskupina. Wystąpienia podzielono na okresy chronologiczne, a ich główny trzon stanowiły referaty przygotowane przez pracowników MAB. Większości z nich towarzyszyły koreferaty wygłaszane przez uznanych badaczy związanych z obszarem Niżu Polskiego. Okres neolitu i wczesna epoka brązu były tematem podjętym przez mgr Annę Grossman i mgr Szymona Nowaczyka. W wystąpieniu dużo miejsca poświęcono materiałom późnych faz kultury pucharów lejkowych, które pozyskano w ostatnim okresie. Natomiast prof. Ryszard Grygiel odniósł się głównie do spektakularnych odkryć dokonanych przez prof. Włodzimierza Rączkowskiego w trakcie rekonesansów lotniczych w latach 2005-2008. Mgr Wiesław Zajączkowski, mgr Anna Grossman i mgr Jarosław Kopiasz przygotowali referat Badania późnej epoki brązu i początku epoki żelaza na półwyspie i w otoczeniu Jeziora Biskupińskiego. Zreferowano dotychczasowe ustalenia dotyczące chronologii, osadnictwa i kultury materialnej. Prof. Zbigniew Bukowski rozszerzył tę wypowiedź o krytyczną ocenę aktualnego stanu interpretacji zjawiska tzw. grodów obronnych kultury łużyckiej, które – jak uważa – powinny być rozpatrywane w szerokim kontekście procesów kulturowych i środowiskowych na pograniczu kujawsko-wielkopolskim. Okres wpływów rzymskich omówili mgr Anna Grossman, mgr Mariusz Kazik i Andrzej Smaruj. Koreferat przygotował dr Józef Bednarczyk, który określił Pałuki jako obszar pogranicza między kulturą przeworską a wielbarską. Charakterystyka archeologicznego oblicza okolic Biskupina została zamknięta przez mgr Wojciecha Piotrowskiego w referacie dotyczącym średniowiecza. Referat Anny Grossman, Wojciecha Piotrowskiego i mgr Pawła Hildebrandta zatytułowany, Od wystaw polowych do nowoczesnych ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w Biskupinie, zamknął główną część sesji.

Przebieg konferencji, przedstawione referaty, komentarze i uwagi krytyczne wyraźnie wskazują, że Biskupin zajmuje szczególne miejsce w panoramie polskiej kultury i nauki. Renoma stanowiska archeologicznego i działającego przy nim muzeum mają zasięg międzynarodowy. Rzadko który pradziejowy obiekt jest zachowany w podobnej skali, dzięki czemu „przemawia” do szerokiej grup społecznych. Umiejętnie wykorzystali to archeolodzy w każdym z istotnych okresów ubiegłego wieku, a jak dowodzą aktualne statystyki muzealne, potrafią to robić również dzisiaj. Konteksty społeczne i polityczne tych działań były i są różne, co jeszcze bardziej przekonuje, że archeologia jest elementem doczesnej rzeczywistości. Wygłoszone referaty pokazały, że przeszłość archeologii Biskupina jest fascynującym tematem i z pewnością doczeka się kolejnych interpretacji. Osiągnięciem w zakresie organizacji i praktyki biskupińskiej a zarazem polskiej archeologii jest stworzenie nowoczesnej pracowni konserwacji drewna i rozwinięcie współpracy z wybitnymi specjalistami w tej dziedzinie oraz najnowocześniejszy w Polsce monitoring stanowiska archeologii „mokrej”.
Działania podejmowane w celu zachowania struktury grodu i proces przygotowywania się do wykopalisk na pozostałych, niespełna 30% niezniszczonego stanowiska, są dalekowzrocznymi, wymagającymi głębokiego namysłu założeniami. To zasługa obecnego dyrektora i skupionego wokół niego zespołu, co jest jednym z podstawowych osiągnięć, które dają MAB perspektywy na przyszłość. Jednakże nie wykopaliska na półwyspie biskupińskim, lecz całościowa ochrona materii zabytkowej, kontynuacja badań interdyscyplinarnych w mikroregionie, przemyślana edukacja i popularyzacja pozostają zasadniczym priorytetem instytucji, której renomę wypracowało pięć pokoleń naukowców i ich współpracowników.

 

Tekst

Wojciech Piotrowski

MAB

Mariusz Kazik
fot. Badania wykopaliskowe w latach 30-tych XX wieku
Muzeum Archeologiczne w Biskupinie, Biskupin 17, 88-410 Gąsawa, pow. Żniński, woj. kujawsko-pomorskie
tel.: (52) 30 25 025, fax: (52) 30 25 420, email: muzeum@biskupin.pl, http://www.biskupin.pl
NIP: 562-16-05-570, Regon: 092561385
Poprawny HTML 4.01 TransitionalPoprawny arkusz CSSPoprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - FSI