W dniach 13-16 czerwca odbyła się pierwsza edycja Festiwalu Nauki „Ścieżki archeologii. Nauka – kultura – popkultura”. Ideą imprezy było pokazanie różnych ścieżek archeologii, którymi podążamy badając przeszłość, interpretując ją i wykorzystując w kulturze masowej. A ponieważ archeologia jest nauką interdyscyplinarną, wykorzystującą w swych badaniach nowoczesne osiągnięcia techniki, można je było zobaczyć na naszym Festiwalu nauki.

Festiwal był wyjątkową okazją, by liczne grono naukowców, muzealników, miłośników i twórców szeroko pojętej fantastyki wspólnie popularyzowało archeologię. Odbywało się to w ramach trzech ścieżek: nauki, kultury i popkultury. Na każdej z nich czekały liczne atrakcje oraz duża dawka wiedzy dotycząca tajników pracy archeologów, muzealników oraz inspiracji współczesnych polskich pisarzy fantasy, twórców filmów jak i gier (planszowych i RPG).

Ścieżka nauka realizowana była przez przedstawicieli Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Instytutów Archeologii Uniwersytetów: im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Mikołaja Kopernika w Toruniu, Warszawskiego, Wrocławskiego, Łódzkiego, Katedrę Archeologii Uniwersytetu Szczecińskiego oraz Katedrę i Zakład Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu i Państwową Wyższą Szkołę Zawodową im. Hipolita Cegielskiego w Gnieźnie. W tę ścieżkę zaangażowali się również naukowcy pracujący w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie oraz w Muzeum Archeologicznym w Biskupinie.
Badacze zaprezentowali swoje osiągnięcia naukowe nie tylko w formie posterów czy prezentacji przygotowanych na stoiskach, ale również wykładów popularnonaukowych. Chętni mogli posłuchać m.in. o nowoczesnych metodach badań nad narzędziami z brązu, malowidłach naskalnych z epoki kamienia, historiach wyczytanych z kości czy archeologicznych badaniach radzieckich magazynów broni atomowej. Naukowcy stworzyli okazję do wcielenia się w rolę archeologa i przeprowadzenia badań wykopaliskowych w wykopie archeologicznym (chętni mogli odkrywać zrekonstruowany grób archeologicznej kultury pomorskiej z kopiami popielnic).
Specjaliści przybliżyli metody swojej pracy i opowiadali, na jakiej podstawie rekonstruują świat i życie ludzi sprzed tysięcy lat. Na stanowisku archeozoologów zaprezentowano szczątki zwierząt dzikich, domowych oraz ryb, a sami badacze pokazywali, w jaki sposób rozpoznają poszczególne gatunki oraz tłumaczyli, które z nich wykorzystywano do tworzenia ozdób i narzędzi. Antropolog fizyczny, czyli badacz ludzkich szczątków, prezentował szkielet ludzki i opowiadał, w jaki sposób rozpoznać jego płeć, wiek czy dietę oraz choroby, które dokuczały naszym przodkom. Z kolei kryminolog przedstawił poszczególne etapy wykonywania rekonstrukcji 3D ludzkiej twarzy. Archeobotanicy prezentowali pradziejową florę, pokazywali, w jaki sposób selekcjonują z ziemi szczątki roślin, które następnie można było obejrzeć pod mikroskopem. O dawnych dźwiękach i instrumentach opowiadali archeomuzykolodzy, ale nie tylko opowiadali – w chacie rozbrzmiewały dźwięki zrekonstruowanych instrumentów (m.in. fletu i gęśli). W chacie archeologów eksperymentalnych można było na żywo obejrzeć eksperymenty z łupania krzemienia i tworzenia narzędzi, a następnie porównywać pod mikroskopem współczesne narzędzia i oryginały, by zobaczyć, jakie zniszczenia powstają przy ich użytkowaniu.

Tajniki swej pracy przybliżali również archeolodzy prowadzący badania pod wodą. Tłumaczyli, jakimi metodami i sprzętem posługują się w trakcie badań. Ogromnym powodzeniem cieszyły się gogle VR, dzięki którym można było „popływać” wokół badanego przez nurków wraku, oraz umieszczony w szklanym akwarium zdalnie sterowany robot. Na innych stanowiskach pracujący na co dzień w działach konserwacji badacze opowiadali o metodach chemicznych wykorzystywanych w badaniach archeologicznych, w konserwacji różnych rodzajów zabytków oraz w badaniach środowiska naturalnego. Odwiedzający grali w dawne gry, rozwiązywali archeologiczne rebusy, a także układali wielkie puzzle. Przyszli studenci mieli możliwość dokładnego zapoznania się z ofertą polskich uczelni i programem nauczania na kierunku archeologia.

W ramach Ścieżki kultura do udziału w licznych warsztatach, grach i zabawach zapraszali muzealnicy, w tym archeolodzy z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, Muzeum Archeologicznego w Poznaniu oraz Gdańsku, z Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy Oddział Rezerwat Archeologiczny w Grzybowie, z Działu Archeologii Muzeum Okręgowego w Toruniu, Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej – Kalisz Zawodzie oraz Exploseum – oddziału Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Zwiedzający korzystali z możliwości wykonania biżuterii na wzór znalezisk pradziejowych czy wybicia monety rodem z wczesnego średniowiecza. Wiele osób nauczyło się wykonywać słowiańskie lalki szmacianki – motanki, a także spróbowało swych sił w kaligrafii u średniowiecznego skryby. Wielbiciele starożytnego Egiptu mieli okazję poznać podstawowe hieroglify, dowiedzieć się, jak przebiegał proces balsamowania zwłok, a ochotnicy mogli zostać… zabandażowaną mumią! Dużym powodzeniem cieszyły się małe kopie urn twarzowych, które można było samodzielnie ozdobić.

Na chętnych czekał archeologiczny tor przeszkód oraz stanowisko ogniowe z CKM, na którym można było dowiedzieć się wielu ciekawostek na temat archeologii drugiej wojny światowej. Muzealnicy opowiadali o dziejach pieniądza oraz prezentowali kolekcje muzealne na posterach czy w wersji multimedialnej. Była to też nie lada okazja, by zaopatrzyć się w wydawnictwa naukowe.

Na ostatniej ścieżce, Ścieżka popkultura, można było spotkać pisarzy, którzy w swej twórczości mocno inspirują się dokonaniami archeologów, a także twórców gier. Biorący udział w panelu dyskusyjnym Agnieszka Stelmaszyk, Marta Krajewska, Witold Jabłoński oraz Jacek Łukawski opowiadali nie tylko o inspiracji, ale także o źródłach archeologicznych i publikacjach naukowych, które wykorzystują do tworzenia i uwiarygodnienia własnych historii. Uczestnicy mogli również wysłuchać prelekcji poświęconych szeroko rozumianej archeologii w fantastyce, w tym badań nad słowiańską mitologią, medycyną ludową czy demonologią Słowian. Miłośnicy militariów mieli okazję dowiedzieć się, czym różnią się pojedynki wojowników przedstawione na dużym ekranie od rzeczywistych oraz, jak twórcy filmowi uatrakcyjniają średniowieczne uzbrojenie i walki. W naszym muzeum premierowo można było zaopatrzyć się w najnowszą powieść Witolda Jabłońskiego Dary bogów, która oparta jest na mitologii słowiańskiej.
Na chętnych czekały popularne planszówki – niedzielny gamesroom został przygotowany przez stowarzyszenie Fantasmagoria z Gniezna i można było w nim zagrać w gry planszowej nawiązujące do archeologii. Bardziej zaawansowani gracze mieli okazję zapoznać się z grami opartymi na mitologii słowiańskiej – ”Stworze oraz Słowianie – mitologiczna gra fabularna”.

Pragniemy serdecznie podziękować wszystkim współtwórcom Festiwalu, którzy tak licznie do nas przybyli i przygotowali mnóstwo wspaniałych atrakcji, warsztatów i wystąpień.