W listopadzie 2021 roku w Muzeum Archeologicznym w Biskupinie rozpoczął się 3-letni projekt pt. „Narzędzia tekstylne, tkaniny i rzemieślnicy kultury wielbarskiej. Holistyczne podejście do dowodów na produkcję tekstyliów w Czarnówku, Lubowidzu i Wilkowie jako studium przypadków”, którego kierownikiem jest dr Magdalena Przymorska-Sztuczka. Grant o nr 2021/40/C/HS3/00121 finansowany jest w całości ze środków Narodowego Centrum Nauki.

Celem projektu jest całościowe spojrzenie na związki między narzędziami włókienniczymi, tkaninami oraz ich użytkowaniem przez społeczności kultury wielbarskiej, zamieszkujące okolice Lęborka między I a III w. n.e. Podstawą opracowania są zabytki odkryte w pochówkach w Lubowidzu, stan. 1, Czarnówku, stan. 5 i w Wilkowie, stan. 1, pow. lęborski. Stanowiska te, przebadane niemal w całości, dostarczyły bogatego zestawu narzędzi włókienniczych – przęślików, przęślic, igieł, tzw. szpil hakowych (interpretowanych jako pozostałości wrzecion), a także jednego z najliczniejszych zbiorów tkanin z okresu wpływów rzymskich w Polsce. Głównym założeniem badań jest więc próba możliwie najbardziej wyczerpującej źródłowo rekonstrukcji licznych aspektów ówczesnego włókiennictwa oraz poziomu jego organizacji.

Dotychczasowe wyniki badań tekstyliów kultury wielbarskiej sugerują, że odkryte w grobach tkaniny w zdecydowanej większości wykonane były w splocie skośnym 2/2. Wpisywały się więc w ogólny trend w wytwórczości tekstylnej, panujący w tym okresie w Europie. Wydaje się, że zaobserwowana przez prof. J. Maika standaryzacja wyrobów tekstylnych, wymagała także odpowiedniej organizacji produkcji i zaawansowania technologicznego. Poziom tej specjalizacji można uchwycić badając narzędzia włókiennicze.

W ramach projektu planowane jest także wykonanie na wybranych tkaninach pomiarów izotopów strontu (87Sr/86Sr), które być może pomogą ustalić, czy odkryte w grobach tekstylia były produktami miejscowymi czy też importami z innych terenów. Ponadto przeprowadzone zostaną także analizy barwników, które wskażą czy tkaniny te były barwione, a jeśli tak to przy użyciu jakich związków i jakie było źródło barwnika. Dzięki temu, z dużym prawdopodobieństwem, będzie można wskazać jaki wybrane tkaniny miały oryginalny kolor. Należy jednak pamiętać, że uzyskiwane kolory zależały od wielu czynników: m.in. sposobu barwienia, źródła naturalnych barwników, jak również zastosowanych dodatków, rodzaju wody czy pojemnika, w jakim przygotowywano kąpiel barwiącą.

Zachowane w grobach zarówno narzędzia, jak i resztki tkanin oraz planowane w ramach projektu prace eksperymentalne dają wyjątkową okazję do przeprowadzenia szeroko zakrojonych, interdyscyplinarnych badań nad wytwarzaniem i wykorzystaniem tekstyliów w okresie rzymskim na ziemiach polskich.

Na stronie projektu do przeglądania online dostępne są także zestawiania tabelaryczne zabytków oraz raporty z przeprowadzonych etapów prac oraz opublikowane dotąd artykuły.
Zestawienie igły
Zestawienie przęśliki
Zestawienie wrzeciona
Raport 2021-2022
Raport 2023
Raport roczny za rok 2024
XXIII Sesja Pomorzoznawcza_Pilotażowy projekt badań gospodarki włókienniczej kultury wielbarskiej
AAR_19_Hook pins in the inventories of the Wielbark culture
ATR_66_Textile tools, fabrics, and craftspeople in the Wielbark culture
OPHIUSSA_8_Influence of the Roman Empire on Textile Economy During the Roman Period in Poland
Tkaniny Czarnówko
Tkaniny Lubowidz
Tkaniny Wilkowo
Film – farbowanie urzetem
Film – przędzenie z bursztynową przęślicą
Książka „Narzędzia tekstylne, tkaniny i rzemieślnicy kultury wielbarskiej. Holistyczne podejście do dowodów na produkcję tekstyliów w Czarnówku, Lubowidzu i Wilkowie” dostępna jest pod tym adresem.

Zestawiania tabelaryczne zabytków, zdjęcia, raporty z przeprowadzonych prac oraz opublikowane artykuły i książka udostępnione są na licencji CC BY-NC-ND 4.0 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.pl