Na skraju tęczy pod smoczą strażą.
Skarby przedmiotów metalowych z Brudzynia, Cierpic i Elgiszewa.

W języku polskim pojęcie skarbu ma bardzo szerokie znaczenie. Mogą to być zarówno dobra materialne, jak i bliska osoba. Wyolbrzymione, nieprzebrane bogactwa prezentowane są w utworach kultury popularnej, dlatego też, gdy media informują o odkryciu skarbu, wiele osób może myśleć o równo ułożonych sztabach złota, bądź drogocennych artefaktach wynoszonych w torbie przewieszonej przez ramię awanturnika dr Henry’ego Waltona Jonesa Jr., znanego jako Indiana Jones.

Bardzo często chodzi jednak o skarb jako kategorię znaleziska archeologicznego. Współcześnie, wraz z upowszechnieniem się detektorów metali, skarby (szczególnie te składające się z przedmiotów metalowych) znajdowane są coraz częściej. Odkrywane są zazwyczaj przypadkowo i wyjmowane z ziemi przez samych eksploratorów, przez co ich szeroki kontekst, tak ważny dla archeologów, ulega całkowitemu zniszczeniu. Prawdziwym skarbem dla nauki są bowiem informacje z przeszłości zawarte w skarbach i miejscu ich depozycji, a nie – jak powszechnie mogłoby się wydawać – same przedmioty.

Na wystawie prezentowane są trzy skarby z terenów województwa kujawsko-pomorskiego, datowane na przełom epok brązu i żelaza, odnalezione w trakcie poszukiwań z wykrywaczami metali. Każdy z nich prezentuje inną historię.

Skarb z Brudzynia składa się ze 112 metalowych zabytków, w tym 90 wykonanych z brązu i 22 z żelaza. Nie ma pewności czy znalezisko to jest jednorodne, czy też jest zbiorem różnych zabytków połączonych współcześnie w jedno „znalezisko”. Możliwe, że te cenne przedmioty były pospiesznie spakowane w jakiś pojemnik i ukryte przez ich właścicieli w sytuacji związanej z nieznanym zagrożeniem. Równie dobrze mogą być śladem rabunku i dramatycznych zdarzeń mających miejsce u progu epoki żelaza.

Skarb z Cierpic to 158 elementów uździenicy końskiej, zachowanych w 174 fragmentach. Jest to znalezisko wyjątkowe na tle wielu tego rodzaju odkryć na obszarze Polski. Ekskluzywne wyposażenie w postaci końskiego ogłowia trafiło do ziemi w nieznanych nam okolicznościach. Nie ma jednak wątpliwości, że dotarło ono na obszar obecnego województwa kujawsko-pomorskiego pod koniec epoki brązu jako import z odległych stron.

W skład skarbu z Elgiszewa wchodzą 34 wyroby z brązu i jeden kamienny dysk. Oprócz różnorodnych ozdób i fragmentów metalowych naczyń, na szczególną uwagę zasługują narzędzia wykorzystywane w produkcji metalurgicznej. Być może są przedmioty będące własnością wędrownego brązownika.

Organizator wystawy: Muzeum Archeologiczne w Biskupinie
Kurator: Joanna Witulska

Autorzy tekstów: 

• dr Marcin Maciejewski (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej) na podstawie artykułu O skarbach w mitach, kulturze popularnej i archeologii, który ukazał się w Archeologii Żywej 3/2019 Skarby, Depozyty, Unikaty
• Magdalena Stawniak (Muzeum Archeologiczne w Biskupinie)
• teksty na podstawie publikacji Pradziejowe cymelia województwa kujawsko-pomorskiego. Skarby ludności kultury łużyckiej z Brudzynia, Cierpic i Elgiszewa, red. J. Gackowski, S. Gawiński, M. Sosnowski, H. P. Dąbrowski, Toruń 2022
• grafiki na podstawie ulotki Zabytki. Znalezłeś? Chroń! wydanej przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa

Korekty tekstów: Łukasz Gackowski, dr Magdalena Przymorska-Sztuczka, Albin Sokół (Muzeum Archeologiczne w Biskupinie)
Projekt graficzny: Justyna Łuczka (Muzeum Archeologiczne w Biskupinie)

Patronat medialny:

Wystawa dostępna w Muzeum Archeologicznym w Biskupinie od czerwca do listopada 2022 r.