Święte Jezioro – stanowisko ofiarne ludności kultury łużyckiej pól popielnicowych w Papowie Biskupim

W 2023 r. podczas badań wyschniętego jeziora w Papowie Biskupim (woj. kujawsko-pomorskie) natrafiono depozyt przedmiotów brązowych z przełomu epok brązu i żelaza. Dalsze badania ujawniły także szczątki szkieletów co najmniej 33 osób.

Wstępnie ustalono, że ofiary ludzkie zaczęto składać już w X wieku p.n.e., a proceder ten kontynuowano do około końca IX wieku. Bazując na analizie stylistyki wyrobów metalowych, które trafiły do ówczesnego jeziora, można przyjąć, że depozyty przedmiotów brązowych zaczęto składać około VII wieku p.n.e. i praktykowano to aż do V wieku p.n.e. Chociaż badania zespołu badawczego składającego się z archeologów i przyrodników nadal trwają, można przyjąć, że z jakiegoś nieznanego nam powodu nastąpiła zmiana charakteru ofiar (z ludzkich na metalowe) przy zachowaniu ciągłości miejsca kultowego. Innymi słowy, w pewnym momencie ofiary z ludzi przestały być konieczne dla owych społeczności, a brąz stał się godnym substytutem ludzkiego życia.

Depozyt przedmiotów brązowych składa się z 550 elementów. Wśród znalezisk dominują kobiece ozdoby oraz elementy końskiej uprzęży. Może to wskazywać na wysoką społecznie rolę kobiet i powszechność wykorzystania koni w zaprzęgach, nierzadko w trakcie rytualnych obrzędów.

Czas składania ofiar w postaci przedmiotów metalowych w Papowie Biskupim pokrywa się z powstaniem i funkcjonowaniem (2 poł. XIII w. p.n.e.- VII w. p.n.e.) osiedla obronnego ludności kultury łużyckiej w dzisiejszym Biskupinie. Mieszkańcy okolic Jeziora Biskupińskiego i dawnego jeziora w Papowie Biskupim byli częścią rozległego kręgu społeczności pól popielnicowych o podobnych cechach kultury materialnej i symbolicznej.

Miejsce odkrycia depozytu: Papowo Biskupie (woj. kujawsko-pomorskie, pow. chełmiński, gm. Papowo Biskupie).

Depozyt odkryty w styczniu 2023 r. przez członków Kujawsko-Pomorskiej Grupy Poszukiwaczy Historii, za pozwoleniem Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Toruniu.

Instytucja badająca i konserwująca zabytki: Centrum Badań i Konserwacji Dziedzictwa Kulturowego UMK w Toruniu.

Instytucje finansujące konserwację zabytków: Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa w Toruniu oraz Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu.

Zespół opracowujący znalezisko: Jacek Gackowski (UMK), Łukasz Kowalski (UMK), Wiesław Lorkiewicz (UŁ), Agnieszka M. Noryśkiewicz (UMK), Michał Jankowski (UMK), Dariusz Kamiński (UMK), Paweł Molewski (UMK), Tomasz Purowski (PAN), Barbara Wagner (UW), Aldona Garbacz-Klempka (AGH), Grzegorz Osipowicz (UMK), Magdalena Przymorska-Sztuczka (MAB), Andrzej P. Kowalski (UG), Mateusz Sosnowski (WPK), Andrzej Podgórski (UMK), Grażyna Szczepańska (UMK).

Depozyt w zbiorach MAB od marca 2024 r.

Kurator: Albin Sokół

Wystawa otwarta od 1 maja do 23 czerwca 2024 r.